Błyskoporek podkorowy (Czyr brzozowy) – Inonotus obliquus

Owocniki występują w dwóch stadiach. Owocnik stadium doskonałego jest rozległy, rozpostarty, osiągający wymiary od 3 do 4 m długości i od 0,3 do 0,5 m szerokości, jest jednoroczny, złożony z ukośnie ustawionych rurek. Barwy bladej, ochrowobrązowej lub prawie czarnej. Rozwija się pod korą lub w drewnie buka, klonu, brzozy, grabu, jarząbu lub wiązu. Za młodu skórzasto – mięsisty, z wiekiem twardy i łamliwy. Na brzegu owocnika tworzą się łopatkowate utwory, początkowo bardzo cienkie, białe i błonkowate, później grubiejące i ciemniejsze, podważające korę i oddzielające ją od drewna, co z kolei umożliwia rozprzestrzenianie się owocnika na coraz większej powierzchni drewna pod korą.
Stadium niedoskonałe ma kształt nieregularnych twardych guzów. Grzyb rozwija się w drewnie lub pod korą brzozy i rzadko innych drzew liściastych jak jarząb, grab i olsza przez wiele lat, powodując w pobliżu deformację pnia. Tworzy charakterystyczne, jakby zwęglone narośla o nieforemnych kształtach kulistych, walcowatych, owalnych, , dochodzących do 0,5 m średnicy. Powierzchnia ich jest drobno spękana, czarna, jakby zwęglona. Wewnątrz rdzawobrązowy, brunatny, często żółtawo żyłkowany.

Rurki jednowarstwowe, długości od 1 do 3 mm, zawsze ukośne i ustawione pod kątem 20 – 30 stopni do substratu, za młodu żółtawo – oliwkowo – brunatne z białawym lub szarawym nalotem, w końcu koloru tabacznego. Pory średnicy od 0,1 do 0,3 mm, przeciętnie trzy do czterech na jednym mm, kształtu kanciasto – kolistego, często podłużne. Miąższ u młodych owocników skórzasto – mięsisty, następnie bardzo twardy. Zapach nieznaczny drewna, smak nieokreślony. Zarodniki elipsoidalne, jajowato-elipsoidalne, początkowo bezbarwne, później jasnobrunatne, przeważnie z jedną kroplą wewnątrz. Wielkości od 7 – 10 x 5 – 6 µm. Występowanie: Rozwija się na żywych, obumierających, rzadziej martwych drzewach liściastych, najczęściej na brzozie, rzadziej na buku, klonie, grabie, jarząbie, wiązie i olszy.

Wartość: Niejadalny.

Ochrona: Znajduje się na liście gatunków grzybów objętych ochroną w Polsce, podlega ochronie częściowej.
Ujęty na czerwonej liście grzybów wielkoowocnikowych zagrożonych w Polsce ze statusem „R”- rzadki.

Inne nazwy: huba ukośna (Jundziłł 1830), huba skośnorurkowa (Błoński 1888), czarna huba (Mowszowicz 1968), włóknouszek ukośny (Domański 1965), błyskoporek ukośny (Wojewoda 1999c)

Synonimy: Boletus obliquus Ach. ex Pers. 1801; Fomes obliquus (Ach. ex Pers.) Cooke 1885; Fuscoporia obliqua (Ach. ex Pers.) Aoshima 1951; Mucronoporus obliqua (Ach. ex Pers.) Ellis & Everh. 1889; Phaeoporus obliquus (Ach. ex Pers.) J. Schröt. 1888; Phellinus obliquus(Ach. ex Pers.) Pat. 1900; Physisporus obliquus (Ach. ex Pers.) Chevall. 1826; Polyporus obliquus (Ach. ex Pers.) Fr. 1821; Poria obliqua (Ach. ex Pers.) P. Karst. 1881; Scindalma obliquum (Ach. ex Pers.) Kuntze 1898; Xanthochrous obliquus (Ach. ex Pers.) Bourdot & Galzin 1928

Uwagi:
Jest pasożytem, wywołuje intensywny rozkład drewna, które zabarwia się w żółtawobiały kolor , a w miejscach skupienia się liczniejszych strzępek grzybni w żółtawy kolor z rdzawobrunatnym odcieniem. Narośla grzyba pod nazwą „czaga” wysuszone i sproszkowane stosowane są jako środek przeciwrakowy. Owocniki wykorzystywane są również do produkcji preparatów stosowanych przy schorzeniach żołądkowych.

Czyr doprowadza z biegiem czasu do obumierania drzewa, jednak najwyższe właściwości lecznicze zachowuje narośl zebrana z drzew żywych. Do leczenia stosuje się odwary z czyra suszonego na świeżym powietrzu lub przy ciepłym piecu w temperaturze do 60 st. C. Wysuszony surowiec miele się np. w młynku elektrycznym na proszek. Pół łyżki białego i tyle samo czarnego czyra zalewa się 3/4 szklankami przegotowanej wody na noc, rano podgrzewa się do wrzenia i ostudzony macerat łyżkami podaje choremu w ciągu dnia.

Lecznicze właściwości czyra były sprawdzane w klinikach wielu krajów, gdzie stosowano ekstrakty do leczenia choroby wrzodowej, nieżytów żołądka oraz nowotworów złośliwych. Uczona z Białoruskiej Akademii Nauk, Nikołajewa, której wyniki badań nad czyrem brzozowym publikowała prasa radziecka w latach sześćdziesiątych, zaleca zemleć 100 g huby na proszek. Dwie łyżeczki tego proszku na pół szklanki cieplej, przegotowanej wody, nastawić na noc do naciągnięcia. Rano zagotować i pić trzy razy dziennie po łyżce. Francuski uczony Kars, nazwał leczniczą substancje czyra betolinus. Zawiera on kwas poliporowy o silnym działaniu przeciwzapalnym i przeciwnowotworowym, nie słabszym niźli kortyzon. Kars leczył czyrem guzy schorzałej błony śluzowej jamy ustnej. Nikołajewa tę substancję leczniczą nazywa funginami. Czyr stosuje się w homeopatii jako lek w postaci nalewki i ekstraktu w chorobie wrzodowej żołądka.

W literaturze zielarskiej można spotkać informację, że wyciągi z czyra wzmacniają mechanizmy obronne organizmu osłabionego przez chorobę nowotworową. U chorych z nowotworami, leczonych wyciągami stwierdzono poprawę stanu ogólnego, obrazu morfologicznego krwi, poprawę łaknienia, przybieranie na wadze. Równie korzystne rezultaty osiąga się w leczeniu wyciągami z czyra chorych białaczkowych.

Długotrwałe podawanie wyciągu wpływa na przedłużenie życia ludziom z zaawansowaną chorobą nowotworową. Opisano wiele przypadków wyraźnego zahamowania wzrostu tkanki nowotworowej oraz zmniejszenie skłonności do jej przerzutów. Wielu autorów twierdzi, że czyr działa regulująco na procesy metaboliczne ustroju. Zalecają oni przyjmować dwa razy dziennie po odrobinie (na końcu noża) proszku z czyra jako środek w leczeniu raka żołądka i płuc oraz w leczeniu chorób żołądkowo-jelitowych.

Ten wpis został opublikowany w kategorii Alfabetyczny spis roślin, B, C, Choroba wrzodowa żołądka, Nieżyt żołądka, Surowiec zielarski, W i oznaczony tagami . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.