Narecznica samcza – Dryopteris filix — mas (L.) Schott

Narecznica samcza – Dryopteris filix — mas (L.) Schott (paprotnik samczy, dziadowski korzeń, świętojański korzeń, leśna paproć, paprotnik lekarski).
Bylina o grubych, gęsto ulistnionych kłączach. Liczne zwężające się ku nasadzie i zebrane w lejkowatą formę liście osiągają wysokość 1 m, a czasem nawet więcej. Żółtawy ogonek liściowy ma 6—30 cm długości. Blaszka liściowa podługowata, stopniowo ku górze zwężająca się, o głęboko pierzasto wciętych odcinkach, robi wrażenie podwójnie pierzastej. Ogonek liściowy i nerw główny od dolnej strony pokryty rudymi łuskami. Na dolnej stronie liścia kupki zarodni zebrane w dwa rzędy, i pokryte nerkowa tymi zawijkami. Młode zarodnie są koloru szaroniebieskiego, dojrzałe — rudego.
Spotykana jest w różnych typach lasów, na brzegach, zarówno w suchych, jak i wilgotnych miejscach, w zaroślach i na zacienionych zboczach.

Surowcem leczniczym jest kłącze z nasadami liści (Rhizoma Filicis Maris). Kłącza zbiera się od września do końca jesieni lub na przedwiośniu przed wypuszczeniem liści. Przy wykopywaniu nie wolno wybierać wszystkich kłączy, gdyż grozi to zniszczeniem rośliny w tym miejscu.

Suszyć surowiec należy w warunkach sztucznych, w temp. do 50 st. C, gdyż w wyższej może nastąpić rozpad ciał czynnych. Kolor dobrze wysuszonego surowca jest zielony. Surowiec o barwie brunatnej nie nadaje się do użytku leczniczego. Po upływie roku surowiec traci właściwości i nie nadaje się do użytku. Należy go chronić od światła.

W skład surowca wchodzi około 1,8% filicyny — jest to zespół pochodnych związków floroglucynowych oraz produktów ich rozpadu, jaskaspidinol, albaspidyna— kwas filiksowy i inne; poza tym skrobia, w niewielkich ilościach śluz, cukier, garbniki, olejki eteryczne i gorycze.

Od dawna używa się sproszkowane kłącze naręcznicy przeciw robakom i tasiemcom. W oficjalnej medycynie ekstrat eterowy stosowamy jest przeciw tasiemcom, a w weterynarii przeciw motylicy. Zawarte w kłączu ciała czynne są trujące, środek ten można więc stosować u ludzi tylko w klinice.

Według Bocka i Matthiolusa nawet suche liście narecznicy pod słomą psich legowisk miały przeciwdziałać robakom, zwłaszcza tasiemcom. (M. Nowiński „Dzieje upraw i roślin leczniczych").

Cyganie traktują narecznicę, jako „ziele czarowne".

Ten wpis został opublikowany w kategorii Alfabetyczny spis roślin, N, Przeciw robakom i oznaczony tagami , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.